In de nacht van 5 februari 1941 beukte een winterstorm tegen de rotsige kust van de Buiten-Hebriden. Mist hing laag over zee, en de golven waren zwart en zwaar van kou. De SS Politician, een koopvaardijschip op weg van Liverpool naar Jamaica, zocht beschutting — maar vond haar ondergang.
Toen de SS Politician vastliep op de rotsen bij Eriskay, was het schip al verloren. Maar haar lading — die was nog springlevend. Diep in het ruim lagen 22 duizend kisten whisky, (264 000 flessen!) bestemd voor verre havens, maar door het lot afgeleverd op een verlaten strand in de Hebriden.
Goed voor een waarde van 3 miljoen pond.
Het was geen gewone vracht. In oorlogstijd was whisky schaars, bijna mythisch. Rantsoenen bepaalden het leven, kroegen waren droog of gesloten, en een fatsoenlijke slok was een herinnering aan betere tijden. En toen, alsof de zee zelf een grap uithaalde, begon ze flessen aan te spoelen. Niet één, niet tien, maar honderden — later duizenden. De branding klotste tegen glas; de nacht rook naar turf, zout en alcohol.
De eilandbewoners begrepen het meteen. Dit was geen wrak, dit was een geschenk. Bij eb trokken ze eropuit, met boten, karren en zakken. Kratten werden opengebroken, flessen opgedoken uit ijskoud water, zorgvuldig gedroogd en veiliggesteld. De whisky kreeg schuilplaatsen in hooibergen, onder bedden, in muren, zelfs in doodskisten die gelukkig nog niet nodig waren. Elke fles was vloeibaar goud.
De autoriteiten spraken van smokkel en diefstal. De eilanders spraken van rechtvaardigheid. Want wat is eigendom, als een schip vergaat en de zee haar lading uitspuugt? De douane zocht, rook, klopte op muren — maar vond zelden iets. En als ze iets vonden, was het nooit genoeg. De whisky leek zich te vermenigvuldigen zodra er een fles werd ingenomen.
Jaren later werd dit alles omgesmolten tot licht en lach in de film “Whisky Galore!”. Waar de werkelijkheid zout en koud was, maakte de film er een warme, eigenwijze komedie van — een ode aan gemeenschapszin, listigheid en een diepgeworteld wantrouwen tegen bemoeizucht van buitenaf. De douaniers werden karikaturen, de eilanders helden met een knipoog, en de whisky bijna een personage op zich. In 2016 werd er een remake gemaakt van de film uit de jaren '40.
Uiteindelijk werd de Politician leeggehaald en door de zee verzwolgen. Maar de whisky — die bleef. Ze vloeide door keukens en schuren, verwarmde harten, smeedde vriendschappen en verzachtte de oorlogsjaren. Sommige flessen werden meteen gedronken, andere decennia bewaard, als relikwieën van een tijd waarin overvloed onverwacht aanspoelde.
En zo leeft de ramp van de SS Politician voort, niet als een tragedie van staal en storm, maar als het beroemdste whiskywrak uit de Britse geschiedenis. Een verhaal waarin de zee niet alleen neemt, maar — heel soms — ook royaal schenkt. 🥃
Björn Leesen, Roosburg Fine Spirits
